سر به در می سایم

به پرنده ای می مانم تازه پای از دام برگرفته! مبهوت و چشم خیس و زخمی دل و غریب از یکبارگی این اتفاق ولیکن... فارغ و سبک از بار هشت سال و دو ماه و پنج روز! به همین سادگی دشوار و آسان!

یقین دارم که هر چه برایم رقم زده ای خیر است! امروز را در خاطرم می کارم، سرم را بالا می گیرم و به نشانه هایت راه می جویم. نشانه ها عجیب پی هم می دوند، تلنگر می زنند، ندا سر می دهند و اشاره می کنند!

این آرزو تکراری است اما شاه بیت تمام زندگی و دغدغه ی هر دم و بازدمم: کاش سهم من در حس و خاطره ی این و آن خوشایند اگر نیست ناخوشایند هم نباشد! کاش هر بار که یادی از من می شود ختم یا ترجیع بند کلام ها «خدا بیامرزدش» باشد!

غصه پراکنی و دلتنگی آوری غروب و ندیدن یکی در این میان ـ بی گمان ـ به جنونم خواهد کشید اما... راه رفتنی را باید رفت!

هیچ کس پیدا نشد

این سو و آن سو

پای این سفره نشیند با وضو

یا نمک خاری نپاشد

بر دل خونبار او.

 هیچ کس پیدا نشد

دستش بگیرد بی خود و بی ادعا

یا که بی رنج و بلا و ابتلا.

 هیچ کس پیدا نشد

از آ به یا شعری بخواند بی عوض

یا توقع نازده یا بی غرض

یا جدا از حرص و طغیان مرض.

 رفت آخر

هیچ کس پیدا نشد

شانه گیرد زیر تابوتش

به جز یک ژنده پوش در به در

یک بی کلام سر به در.

از عمر سروده ی زیر بیش از یک سال و هشت ماه می گذرد. تنش تب دار بود؛ نذر غزل کردم و ادا شد. برای حفظ حریم شخصی اش اما ناگزیرم از پوشاندن دو نام: 

آن زن یکی بود این میان                      پر بسته‌ی جوری ز جان

اندر قفایش در قفس                           با یاد او در پرنیان

با شوق می‌خواندش اگر                      با زخم غم هم آشیان

تیری میان قلب و رگ                          خطی میان ابروان

سین صاد هم بی صوت تن                 در کنج بی همدم نهان

زاده شده در فرودین                           تنها نشسته در خزان

گشت از خود و سجاد وش                   بی دست و پا سویت دوان

بر تار و پودش بوی تو                           بر پا ز بودت بی گمان

با دیدگان شب زده                             نام تو آرد بر زبان

هر آن به اشک و در خفا                      رو بر نگاه آسمان

هم قبله با ابروی تو                            هر جا به خاک این جهان

در سجده‌ای بی انتها                         گوید به ذکر بی امان

ای سایه‌ی مانده ز من                       در وصل او دایم بمان

آن قدر در ملاحظه بودم و غافلگیر که آن دوباری را هم که ـ قبل و بعد از گشودن هدیه اش ـ در آغوشم گرفت و سپاس گفت مبهوت و حیران بودم. نمی دانم بار اول بود یا دوم یا شاید هر دو بار که دستپاچه دستهایم را پشت و پایین گردنش ـ روی دو وجب آخر گیسوان رها شده اش ـ به هم رساندم و با انگشتان دست چپم چندباری بی اختیار و ملایم به پشتش نواختم. دستان او اما پشت سرم، حلقه شده و آرام بود. آغوش دوم با ردی از نفسش تمام شد: با هُرمی که آن هنگام که داشت دستانش را از هم باز می کرد و صورتش را عقب می کشید زیر گونه ام احساس کردم و نشان گرفتم.

چنان دل شکسته و گریزان بودم اما که از تلاقی دیدگانمان سر باز می زدم. یکی دوباری ولی مغلوب اشتیاق شدم، سر بلند کردم و چند شماره ای با ضربان قلبم شمردم. وای من! رد آن نگاه در وجودم مقیم شد و مانا! تمام و رام ناشدنی! گویی پا گذاشت جای پای آن نگاه نخست دو سال پیش: گره خورده به مهری غریب و دلنشین و حیا پیکر و تنیده به سپاس. به عجزم کشانده است. در رگ و پی هر سکوتم به آنی ریشه می دواند و خیالم را مسخ می کند. همین حالا هم که دارم می نویسم از آن خاطره در امان نیستم. مدام غرق می شوم و واژه هایم پی در پی می گریزند و سرسختانه از به جمله در آمدن سر می پیچند.

خار پس از آن در خودخواهی و فراموشی گم شدن و گسستن و دوری جستن و بی اعتنایی ورزیدن و جور پیشه کردنش به کنار! با خاطر آن چشمان و خاطره ی آن نگاه ـ که تا نفس آخر با من نفس خواهد کشید ـ چه کنم؟ کلام سایه بر لبانم می لرزد و می لرزاند که:

باز واشد ز چشمه نوشی

 همچو باران زلال ناز و نگاه

 باز در جام جان من سرداد

 همچو مهتاب باده ای دلخواه

 بازم از دست می برد نگهی

 نگهی چون شراب مستی بخش

 چه نگاهی که همچو بوی گلاب

 می شود در مشام جانم پخش

 آه می نوشمت چو شیره گل

 چیستی ای نگاه نازآلود

 تو گلابی گلاب شهد آگین

 تو شرابی شراب گل پالود

 چه شرابی کز آن پیاله چشم

 همچو لغزاب ساغر لبریز

 می چکد خوش به کام تشنه من

 آتش افروز و آرزو انگیز

 آه پیمانه ای دگر که هنوز

 می گدازد ز تشنگی جگرم

 چه شرابی تو وه چه شورانگیز

 سرکشیدم تو را و تشنه ترم.

هر بار که فسرده می شوم از نداری و نابرابری، می شکنم از بار تهمت و قضاوت و گمان پلید نهاد، زخم برمی دارم از تملق و تحمیق، ناسپاسی و گستاخی و توقع بی پایه و انتفاع محور می بینم از این و آنی که بی محاسبه و بی چشمداشت دستهایشان را گرفته و راه برده ام، شلاق می خورم از تظاهر سیاست زده و ملون، گلویم می فشرد از  فرصت طلبان به خود غره، چنگ بر روحم می دود از بی انصافی و حق نادیده انگاری ها، تلخی و زهر بر کامم می نشیند از رفتارها و گفتارهای به تزویر و دروغ آلوده و به نرخ روز وزن شده، خیانت و حرمت شکنی و پرده دری ذهنم را خط می اندازد، عیب جویی و دیگر آزاری نایم را می بندد، نادانی و بی خبری به کنجم می کشاند، حسادت و تنگ نظری و بدخواهی ویرانم می کند، بی ادبی و سطحی زدگی و عوام فریبی داغم می گذارد، ستم و تحقیر روانم را می پژمرد... آری هر بار، خودم را می سپارم به خودت که چون هستی ـ در تنگنای همه ی کژی ها و ناهنجاری ها و ناآدمی ها ـ داراترینم. بیش از این چه بخواهم، از من به من نزدیک تر!

نو به نو در پیچ و تاب گیسوانش غلت زد تا به پایان رسید. آن به آن از عمر گذراند و نرسید. بی ستاره و بی سو، دست تمنا به سوسوی یک خیال دراز کرد و زانوان خمید. آشفته و دل غریب بود و عجیب. سلام کرد و نشنید. فریاد زد و نرهید. 

آن شب اما آنقدر در نبودش تابید تا خشکید. بلند شبی بود و دیگر هیچ. دنیا همدلی کرد و یلدا آمد پدید. فردایش خورشید رخ نشان داد و دی رسید. چشمان او را غصه چید و در خاک شد ناپدید. سایه اما به جای او گشود و گریخت:

چند این شب و خاموشی وقت است که برخیزم                وین آتش خندان را با صبح برانگیزم

گر سوختنم باید افروختنم باید                                        ای عشق بزن در من کز شعله نپرهیزم

صد دشت شقایق چشم در خون دلم دارد                       تا خود به کجا آخر با خاک در آمیزم

چون کوه نشستم من با تاب و تب پنهان                         صد زلزله برخیزد آنگاه که برخیزم

برخیزم و بگشایم بند از دل پر آتش                                 وین سیل گدازان را از سینه فروریزم

چون گریه گلو گیرد از ابر فرو بارم                                    چون خشم رخ افروزد در صاعقه آویزم

ای سایه سحرخیزان دلواپس خورشیدند                         زندان شب یلدا بگشایم و بگریزم

- تو خوبی؟

عمر این به اصطلاح نگرانی هر بار از دو ثانیه بیشتر نمی شد.

- خوبم! بهتر از این نمی شه!

- کنایه می زنی؟

- تو که می دونی چرا می پرسی؟

- تا کی می خوای اینجوری سر کنی؟

- تا هر وقت که برسم یا برسونم!

- داری عمرتو هدر می دی!

- نه! دارم عمرمو لحظه به لحظه واسه دلخوشی یه دلخواستنی زندگی می کنم!

- اشتباه می کنی! من لیاقتشو ندارم!

- اتفاقاً تو از من لایق تری!

- چی می گی؟ من که بهت گفتم...

- آره گفتی! منم گفتم که چیزی ازت نمی خوام. فقط بذار پرستارت باشم یا چه می دونم... هم صحبتت باشم، هم رازت. خودت می دونی چی می گم!

- نه! نمی دونم! یعنی می دونم اما نمی فهمم! چرا انقدر خودتو عذاب می دی؟

- چه عذابی؟ اگه بدونی چقدر...

کاش یک گفت و گو آغاز می شد، با حس و اعتنا و حضور! کاش یکبار برای همیشه به او می گفت: «اگه بدونی چقدر دوست دارم! از خودم و خودت بیشتر!»

متن زیر را مدتها پیش ساخته ام. از حس مخاطب دلخواستنی اش ناآگاهم اما ـ تعریف از خود نباشد ـ خوش واژه ترین نوشته ی عمرم تا به این لحظه است!

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ای طرب خیزانِ بی نیاز! لب بر هم نهاده دختِ همزبان! سرکش بانوی رام! بیدلِ دل خواستنی! غزل چشمِ چشم نواز! یاس جانِ بهجت آور! نجابتِ کم یاب! روح نوازِ مهرپیشه! خاکی سیرتِ خوش نقش! سرخ پودِ زخم بَر! لرزان تارِ بنیان شکن! پرندِ سوخته نشان! دستگیرِ سرانگشت شکسته! شسته سرشکِ ساری! رنگین بذرِ برکت فزا! مخطط گیسوی پریشان مسلک! آیینه روی بی سایه! پری وشِ نازک خیال! پروانه ی نفس افشان! آتشِ زردی سوز! آهوی مردم ندیده! کوک طبعِ بی خش! نغمه ی فرح افزا! خیسی بر خس نشسته! ذوق پراکنِ شوق پنهان! کودک تبسمِ مرد افکن! نمکین روحِ رد انداز! ناز مرامِ شوخ خرام! خاطرِ غصه کن! حظِ بی تکرار! فرجامِ نا به هنگام! پوپکِ مدام پیغام! عشوه گرِ شیرین شکر! یارِ حیا پیکر! راهبرِ بی همراه! قبله ی عالمِ من! به یک جمله وصف تو ناممکن است، [...]!

باید که سپاس سفره دار به جای می آوردم و به یاد که نان می ستایم و نمک در چشم می سایم. این چنین بود که واژه ها به هم شدند و ترانه ای تنیدند برای مادر کامیار و کاملیا! پیشاپیش عذر تقصیر دارم از نارسایی و ناتمامی و نالایقی ام!

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

میمِ اول مهرِ جُسته                    موجِ اندوهِ نجَسته

غم و غصه ی غریبی                  که نوا نداره بسته

آیِ بی کلاه و وصله                    نایِ بی نا و نرسته

دالِ در به در تو رؤیا                     دستِ وامونده و خسته

«ر» ی راهی شده اما                 به قدم قدم شکسته

مادرِ خلوتِ پاییز                          دل درختی که نشسته

برگ به برگ چکیده اما                 غزلی به پاش نرُسته

به دو کام لام داده                      از سر و ریشه و هسته

مامِ زیبای نجابت                       چشماشو دلهره شُسته

تنها به تعدادِ تن های دور و بر! یک تن بی همه و در میانِ همه! نه چشم انتظار! نه بی تاب! بی نگاه و بی حضور!

تنهای خلوت و جمع! تنها از تنهایی او! درد گیر و زهر نوش! در تنگنای نرسیدن! در بغضِ نفس کُش ناگفتگی!

یکی من، یکی تو! تو کدام، من کدام؟

زیرِ آوارِ نوشتن و نانوشتن! در بندِ بیماری و دنبالِ شفا! در داغِ جفای پر مدعا! زیرِ شلاقِ عاقل نما! باردارِ نگاههای بی معنا!

بی رمق، در گریز و بی گفتگو! تبسمِ بی عمق! زخم و اخمِ پر دامنه! سردی عریان و تلخی سوزنده! پا بر حس و بی حس!

یکی تو، یکی من! من کدام، تو کدام؟

با فاصله و دور! در غمِ خود و بی نم! خشک چشم و زرد چهره! وامانده در تقابل منطق نابالغ و حس نیمه جان! حیران و گریان! مسافر ناکجا!

اهل فهم و در فهم نامده! دل به دست و دست از دل! جدا در خفا و بر وفا! بی قرار و دوان! در هراس از رویارویی و تن داده به اسیری! بی اراده و کال!

یکی من، یکی تو! تو کدام، من کدام؟

چهارصد و سی و دو روز بغض نانوشته را چگونه سر بگشایم و پهن کنم در آغوش این سپید سرشت که داد از غریبی ستانده باشم؟ از این ذوق «ماهها در حبس» چگونه بند بگشایم که تاب بیاورد آزادی را و نتازد و نشورد و نشکند؟ هوار در گلو نا گرفته را رخ به رخ کدام خورشید بخشکانم که چکه چکه اش سیلاب نشود و ویران نکند؟ نگاه لب تشنه را پای کدام خاک بنشانم که ریشه ندواند و نفس نمیراند؟ دست بی پاسخ را به دامان کدام عابر بیاویزم که دست و پا نگیرد و چنگ نیندازد؟ نمی دانم! نمی دانم! نمی دانم اما حسم را گره می زنم به موی پریشان هر واژه و بی قید و قاعده و پاره پاره می نویسم:

... می پرسید؛ می دانست و می پرسید بی عمق و حس تا تکلیف بردارد البته! خوشبینانه بنگری، شاید دلواپس تلنگر وجدان بی رمق خود و برداشت غیر بود. تلنگری که بیش از یک پرسش دم دستی و تکراری دوام نمی آورد، به ظاهر. هر بار هم در دل به فریاد می آمدم و زخم می خوردم.

... ناراستی و فریب و کتمان روح و روانم را می خراشد، بر فرش می کوبدم و بر غمم می افزاید! عجبا که هنوز اما سر به درم!

... یادآوری برخی شنیده ها و تجسم رویدادهای هر چند نادیده اما اهریمنی این و آن چنان بارم می افزاید و می پژمردم که گویی هزار قرن است دارم پی در پی خنجر می خورم و دردمند و بی صدا می گذرانم!

... مُرد! مُرد؟ خیر! این تمام حقیقت نیست! کشته شد! خیر! این برداشت هم ناتمام است! خودش را کشت! خودش را کشت؟ خیر! خودش را که نکشت! خودش را به کشتن داد! آری! خودش را به کشتن داد!

... نوشته بودم که «یکی از ما سه یک رفتنی است»! دو از ما رفتنی شدند اما! یکی از خود شد و دیگری بی خود. من ماندم و همان که بودم و می اندیشیدم؛ همان که هستم و می پندارم؛ در شکیبایی، بی درنگ؛ بی او و با او، در خواب و بیداری؛ در کش و قوس غربتی جان گیر و در رد پر رنگ ضربتی کاری که زد و زد و زد و از نفس انداخت، نامنصفانه! حادثه اینگونه رقم خورد، آری!

... هیچ کس ندید اما! نه او که در توهم قضاوت این و آن و به عافیت طلبی روی برگرفت و در دام صورت نشست و از راه بازگشت و نرسید، نه آن دیگری که بیم خود داشت و در تقلایی من کُش دست و پا زد و حرمت شکست تا شکست، نه او که به تهمت روانم فرسود و بر آن زخم کهنه باز زخم زد و گذشت، نه او که تا دانست بی اعتناتر شد و فشرد و له کرد بی سلام و نگاه، نه او که در بی هوشی ماند و بی حس فسرد، نه او که... آری! هیچ کس ندید! من خود به چشم خویشتن دیدم که جانم می رود!

... هر که بودی و هر چه گفتی، بر دیگری اما چنین گستاخانه و پرده درانه راه مبند که شاید چون من به «سین و صاد» پایبند نباشد و آهی بکشد دامن گیر که رسوا کند و بسوزاند!

... تلخی ای جان باران ندیده                من ز زهر تو دایم بریده

    داغ تو بر لب نبض خسته                 داد تو بر لبانم رسیده

    مانده ای از من و ابتلایت                  تار و پود دلم را دریده

    بی فروغی و در چنگ هجران            مهر از این آشیانه جهیده

    بی وفایی به دیدار خیس و                آهوانت ز چشمم رمیده

    در فراق تو می کاهم از خود              خون به چشمان قلبم چکیده

    استوارم به رنج تو گرچه                    پای صبر مرا غم کشیده

    دیگری از تو در فرقت و کم                 تو ندانی و جانم خمیده

    تو به دیگر هم آغوش و بی تو             من ز نادانی تو پریده

    این اشارت به تو بس که دیگر            تو برای تو حرمان خریده

... همه ی خواسته هایم هبه ی سیمای چین خورده ی مادر بزرگی که زیر خاک شد و سالها ندیدمش! روسیاهم، بی حرف پس و پیش!

دیشب که آسمان می بست روشنای چشمان خسته اش را به روی ساکنان زمین، شسته بودند بار غمناک و طرب آور زمان را ـ با هم و سر به سر و شانه به شانه ـ در قدمگاه دلم و رها کرده بودندم در غربت این جایی ها. من و آنان در من تنیده و منِ دست پا و بسته و بی هوا و بی هم لحظه که کنجی می جستم که بغض بگذارم و هوار بنشانم. من و یاد آن عصر خنک و منِ سوار بر نیسان نارنجی وش در گذر نسیم و سنگفرش میرداماد و نگاه در نگاه آیینه ی بغل و آن عهد که روزی و روزگاری آشیانه ای و رهایی از نامطلوب و خجالت آور جایی! من و سرانجام دیشب و آن اولی و دومی و سومی و یک چهار دیواری اختیاری! من و آن «اول آمده» که تکیه بر عصا و دست لرزان و پا به درد در افق نگاهم در آمد و شد بوده است تمام این سالیان و منِ «حیات از او برگرفته» که هیچ گاه نبوده ام در فضای رنجها و باورهایش. من و آن «به اندازه ی تمام دم و بازدمهایش در آن ماهها و تا همیشه به او وامدار» که هستی جنبانده و مهر نابرابر داده و منِ «تلخ و عاصی و نافهمیده» که پس زده ام و گریخته ام از رام دستهای چروکیده و لبان چین خورده اش راه و بی راه. من و آن «شکیبا همراه تشویش به جان خریده» که نشسته و برخاسته و آشفته و از خود وامانده و منِ «عافیت جو و کناره جسته و غایب» که غرق بوده ام در عوالم خودساخته و خواسته و نسب گریز.

من و آن «قرار از من برده و بی اعتنا و گم سرشت» که نمی خواهدم و نمی بیندم و می راندم گاه و بی گاه از قلب بی هیاهویش و منِ «سپرده وجود و جاری سرشک و هویدا عاشق» که روز به روز و اشک به اشک دارم بیشتر ریشه می دوانم و بیشتر زخم می خورم و بیشتر خیس می خورم و بیشتر می شکنم.

و حالا... من و آن نذر که ـ با آگاهی از تمام دشواری ها و عواقب روح فرسایش ـ از این نوشته رسماً می آغازم: زین پس نخواهم نوشت مگر... اکنون منِ واله و جدا نشین و استخوان بر گلو که بی صدا می غرم:

داغت به تارم حزنت به پودم                  من بی تو هرگز اینجا نبودم

آتش وزانم ماتم نشانم                         من با غم تو مستانه دودم

خنجر به سر و زردی به سیما               خونابه های خاک تو کودم

این ساز تنها این سوز بی تو                 پای نوایت نای کبودم